Hor kullanım (özenle kullanma borcu)
Tanım
Kanun kiracıya, kiralananı sözleşmeye uygun olarak özenle kullanma ve aynı taşınmazda oturan kişilerle komşulara gerekli saygıyı gösterme borcu yükler (TBK m.316/1). Kanunda hor kullanım terimi geçmez; terim, kiracının özenle kullanma borcuna aykırı kötü kullanımla kiralananda zarar doğurması anlamında kullanılır. Sözleşmeye uygun kullanımdan doğan eskime ve bozulmalardan kiracı sorumlu değildir (TBK m.334). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bir kararında, kiracının yalnızca kötü kullanım nedeniyle oluşan zarar ve hasardan sorumlu olduğunu belirtmiş, hor kullanımdan kaynaklanan kalemlerden yıpranma (eskime) payının düşülmesi gerektiğini söyleyerek bu payı düşmeyen hesabı bozmuştur (3. HD 2021/2117 E., 2022/511 K.). Kiraya veren, geri verme sırasında kiralananın durumunu gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri ona hemen yazılı olarak bildirmek zorundadır; bildirim yapılmazsa kiracı, bildirilmeyen bu eksiklik ve ayıplar için her türlü sorumluluktan kurtulur; teslim alma sırasında olağan incelemeyle belirlenemeyen eksiklik ve ayıplarda kiracının sorumluluğu devam eder, kiraya veren bunları belirlediğinde yine hemen yazılı bildirmek zorundadır (TBK m.335).
TBK m.316/1, 334, 335
Örnek
Temsilî örnek
Bir kiracı evi teslim ederken duvarlarda olağan eskime vardır, bir kapı ise kötü kullanım yüzünden kırılmıştır. Kanuna göre kiracı, sözleşmeye uygun kullanımdan doğan eskime ve bozulmalardan sorumlu değildir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin bir kararına göre kiracı yalnızca kötü kullanım nedeniyle oluşan zarardan sorumludur. Aynı kararda, hor kullanımdan kaynaklanan kalemlerden yıpranma payının düşülmesi gerektiği belirtilmiştir. Ev sahibi geri verme sırasında kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri hemen yazılı bildirmezse kiracı bildirilmeyen bu eksiklik ve ayıplardan sorumlu olmaz. Olağan incelemeyle anlaşılamayan eksiklik ve ayıplarda kiracının sorumluluğu sürer; ev sahibi bunları belirlediğinde de hemen yazılı bildirmek zorundadır.
Sık karıştırılan
Depozito (güvence): Depozito, kanundaki adıyla güvencedir. Hor kullanım ise kiracının özenle kullanma borcuna aykırı kötü kullanımla kiralananda zarar doğurmasıdır.
Olağan eskime: Sözleşmeye uygun kullanımdan doğan eskime ve bozulmalardan kiracı sorumlu değildir (TBK m.334). Hor kullanım ise kötü kullanımla doğan zarardır.
Süreler
| Durum | Süre | Ne zaman başlar? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Teslimde inceleme ve kiracının sorumlu olduğu eksikliğin bildirimi Dosya 017 | "Hemen" ve yazılı; kanunda gün sayısı yok | Geri verme (teslim alma) sırasında. Yargıtay kararlarında ölçü, bildirimin somut olaya göre makul sürede yapılıp yapılmadığıdır. Anahtar notere bırakılıp ev sahibine tebliğ edildiğinde, bir konut kararında tebliğ tarihi teslim alma tarihi sayıldı. Bir konut kararında ilk derece mahkemesi, teslimden hemen sonra yazılı bildirim yapılmadığını ve 3,5 ay sonra dava açıldığını belirtti; bölge adliye mahkemesi makul sürede bildirim yapılmadığı gerekçesiyle hor kullanım tazminatını reddetti ve Yargıtay kararı onadı | TBK m.335 |