İşten Ayrılırken İmzalatılan Belgeler: İstifa ve İbraname Neyi Bitirir?

Bu sayfanın kaynaklarında işçinin ibra imzalamasını zorunlu kılan ya da yasaklayan bir hüküm doğrulanmadı; bu nedenle evet ya da hayır denmiyor. İmzalamadan önce bilmeniz gerekenler: belgenin ibra mı istifa mı olduğu; alacağın türünün ve tutarının açıkça yazılıp yazılmadığı; tarihin sözleşmenin sona ermesinden en az 1 ay sonra olup olmadığı; ödemenin noksansız ve banka aracılığıyla yapılıp yapılmadığı (TBK m.420/2). Dekontları saklayabilirsiniz. Bu şartları taşımayan ibra kesin hükümsüzdür; şartlara uyan ve irade bozukluğu taşımayan ibra işveren için de geçerlidir. Kendi durumunuz için imzalamadan önce bir avukata veya maddi imkânınız yoksa baroların adli yardım bürosuna başvurabilirsiniz.

TBK m.420/2'ye göre ibra sözleşmesi yazılı olmalı, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az 1 ay geçmiş bulunmalı, alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmeli, ödeme hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılmalıdır. Bu unsurları taşımayan ibra kesin hükümsüzdür. Bu şartlar hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına da uygulanır (TBK m.420/4). Şartlara uyan ve irade bozukluğu taşımayan ibra işveren için de geçerlidir.

İbra, TBK m.132'ye göre borcun ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılmasıdır; iş hukukunda işçinin alacağından vazgeçtiğini belirten sözleşme olarak karşımıza çıkar ve işçi alacağında ayrıca TBK m.420'nin şartları aranır. İstifa dilekçesi ise ibra değil, işçinin kendi fesih beyanıdır: Yargıtay'ın bir kararına göre haklı bir nedene dayanmadan ve bildirim süresi tanımadan yapılan fesih istifa olarak değerlendirilir. İstifanın gerçek iradeyi yansıtması aranır.

TBK m.420/2 ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az 1 ay geçmesini şart koşar; bu nedenle çalışırken ya da sözleşmenin bittiği gün imzalanan ibra bu şartı karşılamaz. Yargıtay'ın 2020 tarihli bir kararına göre 1 aylık süre ibranın düzenlenme zamanıyla ilgilidir; işçinin fesihle muaccel olan kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve izin ücreti gibi alacaklarının ödeme tarihi 1 ay ertelenmiş değildir. Bu süre tek şart değildir; yazılı olma, tür ve miktar ile banka aracılığıyla ödeme şartları da aranır.

TBK m.420/2 ödemenin noksansız ve banka aracılığıyla yapılmasını şart koşar; bu unsurları taşımayan ibra kesin hükümsüzdür. Gerçek tutarın ödendiğini içermeyen belge ise içerdiği miktarla sınırlı makbuz hükmündedir (yani ibra olarak değil, yalnızca o miktarın ödendiğine dair makbuz olarak değer taşır) ve bu hâlde de ödemenin banka aracılığıyla yapılması zorunludur (TBK m.420/3). Banka dışı ödemede Yargıtay'a göre borç ifayla sona ermiş olabilir, ancak ödemenin belgeyle gösterilmesi gerekir; bir kararda ibranamede yazılı tutar bu gösterilmediği için mahsup edilemedi.

Yargıtay'ın bir kararında işverenin tazminatların derhâl ödeneceği sözüyle ve benzeri baskılarla istifa dilekçesi alması hâlinde gerçek istifa iradesinden söz edilemeyeceği, feshin işverence yapılmış sayılacağı belirtildi; o olay Suudi Arabistan'daki bir işyerinde geçti ve karar tanık beyanlarıyla birlikte verildi (bir tanık pasaportların işverende olduğunu söyledi). Her istifa dilekçesi geçersiz sayılmaz: başka bir kararda işçi dilekçedeki yazı ve imzanın kendisine ait olduğunu kabul etmişti, irade bozukluğu ispatlanamadığı için kıdem tazminatı yönünden dilekçeye değer verilmesi gerektiği belirtildi. Hakkını dayandırdığı olguyu ispatla yükümlü taraf iddiasını ispatlamalıdır (TMK m.6); irade bozukluğu iddiasında tanık dinlenebilir (HMK m.203). Sonuç somut olaya göre değişir. Kıdem tazminatının şartları bu sayfada anlatılmıyor; bkz. Dosya 020 ve 023.