Kirayı Elden Ödediniz, Ev Sahibi Almadım Derse Nasıl İspatlarsınız?

Kanunda ispat yükü, iddia edilen vakıadan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Yargıtay'a göre kural olarak kira ilişkisini ve aylık kira bedelini kiraya veren, kabul edilen kira bedelinin ödendiğini ise kiracı ispatlar. Bir kararda (3. HD 2026/2155 K., onama) yazılı belge, makbuz, banka kaydı veya kesin nitelikte başka delil sunulamayan elden ödeme savunması kabul görmedi; o olayda davalı temyizde kiracı sıfatını da tartışmıştı, Yargıtay ise kira ilişkisini zımnen kabul edilmiş saydı.

İki ayrı katman vardır. Özel hukukta Yargıtay'a göre kira, kiralayana götürülüp elden ödenebilir, gideri kiracıya ait olmak koşuluyla banka hesabına yatırılabilir ya da PTT ile gönderilebilir (HGK, oy çokluğu); o olayda havale masrafı kesilerek yatırılan tutar eksik ödeme sayıldı. Vergide Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 328), konutta kira tahsilat ve ödemelerinin banka veya PTT belgesiyle belgelenmesini zorunlu kılar; kiraya verene de kiracıya da özel usulsüzlük cezası kesilebilir.

Ödeme gibi işlemlerde değer kanundaki parasal sınırı aşıyorsa senetle ispat gerekir (sınır her yıl güncellenir). Yine de tanık dinlenebilmesinin kanuni yolları vardır: karşı tarafın açık muvafakati, delil başlangıcı ya da kanundaki istisnalar (ör. eşler, altsoy ve üstsoy, kardeşler, kayınbaba, kaynana ile gelin ve damat arasındaki işlemler). Bir kanun yararına bozma kararında yazılı kira sözleşmesi bulunduğundan ödeme için tanık dinlenemeyeceği belirtilmiştir (gerekçe HMK m.201 ve yazılı sözleşmedir; ev sahibi savunmasında tanığa muvafakat etmediğini ileri sürmüştü, kararda muvafakat tartışılmamıştır); karar sonuca etkisizdir.

Kanuna göre delil başlangıcı, iddia konusu işlemi muhtemel gösteren ve kendisine karşı ileri sürülen kimse veya temsilcisi tarafından verilmiş ya da gönderilmiş belgedir; elektronik veriler de belgedir. Yargıtay'ın kira olmayan bir davasında (3. HD 2024/3232 K., bozma) karşı tarafın yanıt yazdığı WhatsApp yazışmaları delil başlangıcı sayıldı; dekontlar da aynı kararda bu yazışmalarla birlikte anıldı. Hangi mesajın ve belgenin delil başlangıcı sayılacağına hâkim karar verir.

Kanuna göre belgedeki yazı veya imzayı inkâr etmek isteyen sahtelik iddiasında bulunmalıdır; adi senette yazı veya imza inkâr edilince bu konuda karar verilene kadar o senet işleme esas alınamaz. Sonuç incelemeye bağlıdır.

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren kural olarak 7 gün (bazı hâllerde 3 gün; İİK m.269 — 3 günün hangi hâlde uygulandığı bu sayfada anlatılmıyor) içinde itiraz sebeplerini icra dairesine bildirmeniz gerekir. Kanundaki belge yükü ve tahliye yolu, alacaklının talebiyle ödeme emrinde kiralananın tahliyesi de istenen kira takibinde işler. Kiranın ödendiğini bildirerek itiraz eden borçlu, bunu noterlikçe re'sen tanzim ya da imzası tasdik edilmiş belge, alacaklı tarafından ikrar olunmuş belge veya resmî dairelerin ya da yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdiği makbuz veya vesika ile ispata mecburdur (İİK m.269/c). Bu nitelikte belge ibraz edilemezse İİK m.68'in kıyasen uygulanmasıyla (m.269/d) icra mahkemesi itirazın kaldırılmasına karar verebilir; alacaklı itirazın kaldırılmasını ve tahliyeyi birlikte de isteyebilir (m.269/b kira akdini reddeden borçlu için yazılmıştır; 12. HD 2023/741 K. olayında ilk derece mahkemesi ikisine birlikte karar verdi). Dekont veya adi makbuzun bu sayıma girip girmediği bu sayfada karara bağlanmıyor. İtiraz etmeyen ve ihtar süresi içinde ödemeyen kiracı için ihtar süresinin bitim tarihini takip eden 6 ay içinde tahliye yolu açılır.

Bir olayda (12. HD 2022/12934 E., 2023/741 K., onama) borçlular, ödeme ve anlaşma iddialarını İİK m.269/c'de belirtilen nitelikte bir makbuz veya vesika ile ispat edemediği ve ödeme süresi içinde ödeme yapılmadığı için ilk derece mahkemesi tahliye istemini kabul etti; Yargıtay kararı 'bozmaya uygun' bularak onadı. İİK m.269/c gerekçesi ilk derece mahkemesine aittir; sonuç olaya göre değişir. Olayda borçlulardan biri icra dairesine hiç itiraz etmemişti.

Borcu ödeyen borçlu makbuz isteyebilir. Alacaklı çekince belirtmeksizin makbuz verirse önceki dönemlere ait edimler de ifa edilmiş sayılır. Birden çok borcu olan borçlu ödeme gününde hangi borcu ödediğini bildirebilir; açıklık yoksa ödeme muaccel borç için yapılmış sayılır. Dekonta hangi ayın kirası olduğunu yazmak bu tartışmayı azaltabilir.

Kanun, haklı sebep olmadan edimi kabulden kaçınan alacaklının temerrüde düşeceğini ve borçlunun teslim edeceği şeyi tevdi ederek borcundan kurtulabileceğini düzenler; tevdi yerini ifa yerindeki hâkim belirler. Şartlarının ayrıntısı bu sayfada anlatılmıyor; kendi durumunuz için bir avukata veya maddi imkânınız yoksa baroların adli yardım bürosuna başvurun.

Kanunda yemin ve tarafın sorguya çekilmesi (isticvap) yolları düzenlenmiştir. Yeminin konusu çekişmeli olan ve kişinin kendisinden kaynaklanan vakıalardır; mahkeme taraflardan her birinin isticvabına karar verebilir. Kullanım şartları somut olaya göre değişir; bir avukata veya maddi imkânınız yoksa baroların adli yardım bürosuna başvurun.