Kirayı Elden Almanın Cezası Var mı? Ödemeyi Kim İspatlar?

Konut kirasında ev sahibi ve kiracı, kiraya ilişkin tahsilat ve ödemeleri banka ya da PTT belgesiyle belgelemek zorundadır (Gelir Vergisi Genel Tebliği Seri No: 328, VUK mük. m.257'ye dayanır). Tutar alt sınırı yoktur ve vergi mükellefi olmayanlar da kapsamdadır; yalnız mahkeme ve icra yoluyla ya da ayni tahsil ve ödemeler kapsam dışıdır. Elden nakit ödeme bu istisnalar arasında yer almaz.

Uymayanların her birine, her bir işlem için işleme konu tutarın %10'u özel usulsüzlük cezası kesilir; ceza kanundaki asgari tutardan az olamaz. 2026 yılı asgari tutarı birinci sınıf tüccar ve serbest meslek erbabı için 35.000 TL, ikinci sınıf tüccar, defter tutan çiftçi ve basit usulde kazancı tespit edilenler için 17.000 TL, bunların dışında kalanlar için 8.700 TL'dir; hangi bendin uygulanacağı kişinin durumuna göre değişir, Tebliğ örneğinde konutu mesleki faaliyetinden bağımsız olarak ikamet için kiralayan serbest meslek erbabı kiracıya 3. bent (8.700 TL'lik bent) uygulanmıştır, kendi durumunuz için vergi dairesinden bilgi alabilirsiniz; tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artar. Ceza ev sahibine ve kiracıya ayrı ayrı kesilir; elden ödeyen kiracı, ödemeyi izleyen 5 iş günü içinde idareye kendiliğinden bildirirse kendisine bu ceza kesilmez, bu kolaylık ev sahibini kapsamaz (VUK mük. m.355).

Yargıtay'ın kararlarına göre kural olarak kira ilişkisini ve aylık kira miktarını ev sahibi, kabul edilen kiranın ödendiğini kiracı ispatlar. Yıllık kira senetle ispat sınırını aşıyorsa kiracı ödemeyi kural olarak yazılı belgeyle ispatlamalıdır; karşı tarafın açık muvafakati gibi istisnalar vardır (HMK m.200, 203). Ev sahibi de aynı sınır aşılıyorsa kira miktarını yazılı belgeyle ispatlamak zorunda kalabilir; ispatlayamazsa kiracının kabul ettiği miktar esas alınır. Kararlardan biri kanun yararına bozma, biri işyeri kirasıdır ve eski usul kanunu (1086 sayılı HUMK) dönemine aittir.

Kanun, birden çok borcu olan borçlunun ödeme gününde hangisini ödemek istediğini bildirebileceğini; bildirmezse ödemenin, borçlu derhâl itiraz etmedikçe, alacaklının makbuzda gösterdiği borca sayılacağını (TBK m.101); makbuzda da açıklık yoksa ödemenin muaccel borç için yapılmış sayılacağını söyler (TBK m.102). Bu yüzden 'Ekim 2026 kirası' gibi ayın yazılması hangi aya sayıldığını belli eder ve iki tarafın ispatını kolaylaştırır. Şubeden yatırmada T.C. kimlik no, vergi kimlik no, ad soyad ya da unvan ve 'kira ödemesi' açıklaması istenir (Seri No: 328).

Gelir Vergisi Kanunu kira gelirinde hasılatı nakten ya da aynen tahsil edilen kira bedelleri olarak tanımlar (GVK m.72); kanun ödeme yöntemine göre ayrım yapmaz, bu yüzden elden alınan kira da aynı beyan ve istisna kurallarına tabidir. Konut kira istisnasının tutarı yıla göre değişir; istisna haddi üzerindeki hasılat beyan edilmezse istisnadan yararlanılamaz. Vergi sorularında vergi dairesinden bilgi alabilirsiniz.

Borcu ödeyen borçlu makbuz isteyebilir (TBK m.103). Vergi açısından tevsik belgesi, Tebliğe göre bankaların ya da PTT'nin düzenlediği belgedir; ev sahibinin yazdığı makbuz bunların yerini tutmaz. Kira gibi dönemsel edimde alacaklı çekince koymadan bir dönemin makbuzunu verirse önceki dönemlere ait edimler de ifa edilmiş sayılır (TBK m.104); eski aylardan alacağınız varsa makbuza çekince yazmanız bu yüzden önemlidir.